Posted by Lopon2

Lopon2

Proefschrift: Stimuleren schoolse taalvaardigheid bij rekenen

Geen categorie

Nanke Dokter, proefschrift: Stimuleren van schoolse taalvaardigheid bij rekenen University Tilburg, januari 2021
Verdediging op 27 januari is online bij te wonen. Lees verder

Tekst cover:
Het is belangrijk dat aankomende leraren zich bewust zijn van de rol die taal speelt bij alle vakken en dat ze effectief kunnen handelen in uiteenlopende taalgerelateerde situaties. Het op school in lessituaties meest gebruikte taalregister, dat centraal staat in dit onderzoek, is de zogenoemde schooltaal. De talige instructie in het rekenonderwijs werd als context gekozen, omdat schooltaal van wezenlijk belang is bij de rekenontwikkeling van de leerlingen, bijvoorbeeld bij het leren van wiskundig redeneren.
Leerlingen die van huis uit niet vertrouwd zijn met schooltaal, zijn afhankelijk van leraren die laten zien hoe ze deze taal in de klas moeten gebruiken. Bij leraren van de groepen 3 en 4 in het basisonderwijs werd het schooltaalstimulerend gedrag tijdens de rekeninstructie onderzocht.

Daarbij werd zowel het schooltaalaanbod van de leraren onderzocht als hoe ze hun leerlingen tot begrip en productie van schooltaal stimuleerden. Om verklaringen te kunnen vinden voor gevonden verschillen in hoeverre leraarkenmerken, achtergrondkenmerken en contextfactoren samenhingen met het schooltaalstimulerende gedrag. Doel van dit onderzoek was om kennis en inzichten rondom schooltaal te verbinden met de verbetering van leraargedrag. Gevonden inzichten werden gebruikt bij het ontwerpen van een interventie over schooltaalstimulerend gedrag voor pabostudenten. De effectiviteit van de interventie werd onderzocht.

Lopon2

Tijdschrift Taal

Vereniging

In het volgende nummer van Tijdschrift Taal voor Opleiders en Onderwijsadviseurs (jaargang 11, nr 17) wordt een artikel van Carlijn Pereira & Jan Rijkers gepubliceerd, getiteld: Leesbegrip en leesmotivatie. Wat adviseert de Taalraad Begrijpend Lezen?
Er zijn grote zorgen om het leesniveau en de leesmotivatie van Nederlandse jongeren en ook de situatie in Vlaanderen lat te wensen over.
In dit artikel wordt het hoe en waarom van dit probleem toegelicht en wordt uitgelegd wat er volgens de Taalraad Begrijpend lezen aan gedaan moet worden.

Geïnteresseerd in Tijdschrift Taal?
Abonneren kan via de volgende link: https://www.tijdschrift-taal.nl/abonnementen
Neem ook een kijkje op de inhoudpagina’s van het tijdschrift. Hier treft je alle tot nu toe verschenen artikelen en bijdragen. Twee artikelen per tijdschrift zijn gratis te lezen.
Opmerking: er zit altijd enige vertraging in de online publicatie van de artikelen

Onze vereniging is betrokken bij Tijdschrift Taal: Mirjam Snel (bestuurslid LOPON2) is gedetacheerd als hoofdredacteur van Tijdschrift Taal.

Lopon2

Doctoraat Iris Vansteelandt

Vereniging

.

“Laten we met z’n allen het leesvuur aansteken en het vooral ook zo lang mogelijk warm houden.” (Iris Vansteelandt, vrijdag 29 september 2020, Het Pand – Gent)

Vansteelandt, Iris. Beginning Teachers’ Reading Attitude and Motivation : A Study into the Evolution from Teacher Training to Entrance in the Teaching Profession and into the Impact of a Teacher Professionalization Program. Universiteit Gent. Faculteit Psychologie en Pedagogische wetenschappen, 2020.
Je kunt de dissertatie hier downloaden

Op 29 september promoveerde Iris Vansteelandt (bestuurslid LOPON2) op basis van haar doctoraatsproefschrift over haar onderzoek naar de leesattitude en leesmotivatie van beginnende leraren.
We willen haar feliciteren met haar bijzonder waardevolle onderzoek waaraan ze lang en grondig werkte onder begeleiding van prof. Hilde Van Keer en in samenwerking met de onderzoeksgroep ‘Taal, Leren en Innoveren’ van de UGent. Iris focuste enerzijds op de evolutie van de leesattitude van leraren in opleiding en anderzijds op de impact van een professionaliseringsprogramma bij beginnende leraren dat zich richt op het promoten van leesmotivatie.


Opzet onderzoek
Lezen is een multidimensionale vaardigheid waarbij naast leesgedrag zowel cognitieve als affectieve aspecten een belangrijke rol spelen. Het gaat enerzijds om wat, hoe vaak en hoelang je leest. Anderzijds moet ook gekeken worden naar hoe vloeiend je kan lezen, welke leesstrategieën je inzet en, om echt te begrijpen wat er staat, hoe gemotiveerd je bent om te lezen. Volgens Vansteelandt is het dan ook een grote en belangrijke uitdaging voor alle betrokkenen om via sterk leesonderwijs deze componenten als puzzelstukken in elkaar te doen klikken.
In haar proefschrift neemt ze voornamelijk de affectieve aspecten van lezen onder de loep. Ze gaat daarbij dieper in op drie centrale concepten, namelijk leesattitude, leesmotivatie en bekwaamheidsperceptie op het vlak van lezen.
Zowel in onderzoek als in de praktijk is er al behoorlijk veel aandacht gegaan naar de mate waarin leerlingen graag lezen en de samenhang tussen affectieve en cognitieve aspecten van lezen en leesgedrag. Maar hoe dat zit bij leraren werd nog niet systematisch onderzocht. Ook is het onduidelijk of er een samenhang is tussen hoe graag leraren zelf lezen en hun leraargedrag in de klas wat leespromotie betreft.
Vansteelandt maakte gebruik van een mixed methods onderzoeksopzet (een combinatie van kwalitatief en kwantitatief onderzoek en experimenteel design).

Hoe evolueert de leesattitude van leraren in opleiding?
In het eerste grote luik van haar onderzoek, kon ze bij leraren in opleiding drie lezersprofielen van elkaar onderscheiden:
1. een laag-attitudeprofiel
2. een sociaal-georiënteerd profiel
3. een individueel georiënteerd profiel
Deze drie profielen zijn aanwezig van bij de start van de opleiding tot aan het einde. Het is enigszins hoopgevend dat het profiel van de laag-attitude lezers, dat het grootst bleek bij de start van de opleiding, het kleinst is op het einde. 51 tot 62% van de leraren in opleiding blijft doorheen de opleiding in hetzelfde leesattitudeprofiel. Wanneer er toch geswitcht wordt tussen profielen, gebeurt dat gelukkig het minst in de richting van het laag-attitudeprofiel.
Verontrustend echter blijft dat bijna een vierde het lerarenberoep instroomt met een laag-attitudeprofiel. Daarbij komt nog dat deze lagere inschatting op het vlak van leesattitude tijdens beide meetmomenten ook samen bleek te gaan met een lagere leesfrequentie, bekwaamheidsperceptie op het vlak van leesvaardigheid en tegen het einde van de lerarenopleiding ook met de laagste bereidheid tot leespromotie in de toekomstige lespraktijk. Dit alles in tegenstelling tot beide andere profielen.

Naar een professionaliseringsprogramma voor leerkrachten basisonderwijs gericht op promotie van leesmotivatie
In het tweede grote luik van haar onderzoek spitst Vansteelandt zich toe op startende leraren. Na een uitgebreide literatuurstudie opteerde ze ervoor om een professionaliseringsprogramma te ontwikkelen op basis van het door Desimone (2009) vooropgestelde raamwerk dat vertrekt vanuit vijf effectieve kenmerken of ontwerpprincipes: focus op inhoud, actief leren, coherentie, duur en collectieve participatie. Die werden vervolgens – gezien de focus op motivatie en adviezen vanuit de literatuur – uitgebreid met inzichten uit een andere motivatietheorie, namelijk de zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci (2000; 2020). Zo werden ook de behoefte aan autonomie, verbondenheid en competentie opgenomen in het rijtje van ontwerpprincipes.
Het programma werd tot uitvoering gebracht in een groepsconditie (vormingsessies en coaching in groep) en een individuele conditie (een-op-een begeleiding van startende leraren).
Puur op basis van de kwantitatieve analyse zou het niet mogelijk geweest zijn om de impact van het programma aan te tonen. Op basis van de kwalitatieve data-analyse echter, kwam er wel een duidelijk beeld naar voren van de impact.  Het gebruikte mixed-methods design om de impact zo diepgaand mogelijk in kaart te brengen, had dus een grote meerwaarde. Bij de deductieve data-analyse werd duidelijk dat het professionaliseringstraject wel degelijk een impact heeft gehad, die ook negen maanden na het einde van het programma nog duidelijk merkbaar bleef.
Bovendien kon worden aangetoond dat de impact van het professionaliseringstraject zelfs verder ging dan enkel de vooropgestelde impact op de leesmotivatie en bekwaamheidsperceptie. Zo werd duidelijk dat er een veranderingsproces in gang was gezet zoals beschreven in het raamwerk van Desimone. De beginnende leraren deelden veranderingen in leraargedrag op het vlak van leesmotivatiepromotie en wezen ook op veranderingen in de leesmotivatie van hun leerlingen. De inductieve analyse bracht ook verschillen aan het licht tussen de twee condities. Beginnende leraren in de groepsconditie durfden met grotere opdrachten aan de slag en stelden zich bijvoorbeeld kritischer op t.o.v. van het blind volgen wat een handleiding voorschrijft. Beginnende leraren in beide condities wezen op de stimulerende of hinderende rol van de context waarbinnen ze werken.

Vansteelandt pleit in het laatste deel van haar proefschrift o.a. voor meer aandacht voor affectieve aspecten van lezen, meer conceptuele helderheid hieromtrent en vooral ook meer afstemming binnen en tussen de niveaus die inzetten op leesonderwijs en professionalisering. Daarnaast geeft ze aan wat vervolgonderzoek zou kunnen behelzen en benadrukt ze de nood aan professionalisering, zeker ook met oog voor de affectieve aspecten van lezen.

Lopon2

Kennistafel over effectief leesonderwijs gaat van start

Overige berichten

Wat is al bekend vanuit onderzoek en welke leervragen leven er nog? Welk nieuw onderzoek zou prioriteit moeten krijgen? Om die vragen te beantwoorden is nood aan dialoog tussen onderwijsprofessionals en onderzoekers. Kennistafels bieden die mogelijkheid.

De Nederlandse PO-Raad (voor primair onderwijs), VO Raad (voor voortgezet onderwijs) en het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) hebben vier Kennistafels opgericht die zich bezighouden met de volgende onderwerpen:
– Effectief leesonderwijs
– Ontwerpend en onderzoekend leren
– Gepersonaliseerd leren met ICT
– Nieuwkomersonderwijs

De recente Staat van het Onderwijs geeft aan dat ongeveer een kwart van de leerlingen op het einde van de basisschool over te weinig leesvaardigheid beschikt om de complexere teksten te kunnen begrijpen die ze op de middelbare school moeten lezen. Volgens het internationale PISA-onderzoek is het leesbegrip van Nederlandse vijftienjarigen inmiddels tot onder het gemiddelde van alle deelnemende landen gezakt (Gubbels, Van Langen, Maassen, & Meelissen, 2019). Uit datzelfde PISA-onderzoek en ook uit PIRLS blijkt bovendien dat de leesmotivatie van Nederlandse leerlingen erg laag is (Gubbels, Netten, & Verhoeven, 2017; Gubbels et al., 2019).

Omwille van die bevindingen werd aan de alarmbel getrokken en riepen de Onderwijsraad en Raad voor Cultuur (2019) op tot een ‘leesoffensief’. Dat advies dat werd opgepikt door de ministers van onderwijs (Van Engelshoven & Slob, 2019). De ministers pleiten voor een “krachtiger en meer samenhangende leesaanpak”, waarin veel aandacht is voor leesplezier. De vraag is hoe zo’n aanpak eruit zou moeten zien.

Er is de afgelopen decennia veel wetenschappelijke kennis ontwikkeld over de voorwaarden voor een goede leesontwikkeling en effectief leesonderwijs (Houtveen, Van Steensel, & De la Rie, 2019). Een eerste doel van de kennistafel  over effectief leesonderwijs is om met kennis- en onderwijsprofessionals te bepalen hoe deze kennis (nog beter) in de praktijk gebracht kan worden. Actuele ontwikkelingen, zoals de hierboven gesignaleerde leesweerstand, leiden ook tot nieuwe vragen. Daarom bestaat een tweede doel van de kennistafel erin om te bepalen welk nieuw onderzoek nodig is.

Wil je meer weten over de kennistafel ‘Effectief leesonderwijs’?
Neem dan een kijkje op de website van het Platform Samen Onderzoeken: https://www.platformsamenonderzoeken.nl/samenwerkingsrelatie/kennistafel-effectief-leesonderwijs/

Lopon2

Boekenleeuw & -pauw 2020

Publicaties/boeken

In Vlaanderen vindt normaal gezien van 1 tot en met 11 november in Antwerpen altijd de Boekenbeurs plaats. Die kon niet volgens de traditie doorgaan omwille van de corona-pandemie.
De vlotte en welbespraakte radio- en televisiemaker Tom De Cock zorgde ervoor dat je met het actuele Vlaamse boekenaanbod (voor kinderen en volwassenen) kon kennismaken via tal van filmpjes (van ca. 15 min.) met schrijvers en illustratoren in de Boekenmarathon op VRT.nu
Op 2 november kwam Jan Hautekiet tijdens die Boekenmarathon de Boekenleeuw en Boekenpauw bekend maken. Uit Elkaar van Bette Westera en Sylvia Weve viel (evenals in de Nederlandse kinderboekenweek) in de prijzen en sleepte de Boekenleeuw in de wacht.
De Boekenpauw ging naar Sebastiaan Van Doninck voor zijn wervelende illustraties in het boek De fantastische vliegwedstrijd, waarvoor Tjibbe Veldkamp de tekst schreef.

UIT ELKAAR – uit het juryrapport:
Het is een uniek boek dat iedereen, jong en iets ouder, kan beroeren, raken en warm maken. Een boek dat speelt met taal op een fijnzinnige en rake manier. Het munt uit in herkenbaarheid en combineert gevoel en fijne humor op een meesterlijke wijze. Het is een veelzijdig werk dat op een rake manier inzicht geeft in de liefde of het wegvallen ervan. Het behandelt een zwaar thema lichtvoetig, troostend en ontroerend. Gecombineerd met de eigenzinnige illustraties en de symbolische vormgeving zorgen deze gedichten voor een origineel en sprankelend kunstwerk.’

DE FANTASTISCHE VLIEGWEDSTRIJD-
uit het juryrapport:
‘De illustrator heeft zich overduidelijk uitgeleefd. Het is een wervelend boek waarin élke prent een volle en schitterende compositie is waar je maar niet op uitgekeken raakt. Het boek is een ode aan de fantasie in een perfect georkestreerde chaos vol spanning en humor. Fantastische luchtschepen en dieren vol karakter in een heerlijke vliegende beestenboel vol kleur en actie.’


Lopon2

Gouden Griffel & Penseel 2020

Publicaties/boeken

Aan de vooravond van de 66ste Nederlandse Kinderboekenweek is het boek Uit elkaar, geschreven door Bette Westera en geïllustreerd door Sylvia Weve, bekroond met de Gouden Griffel. Deze bijzondere bundel werd eerder dit jaar al bekroond met de Woutertje Pieterse Prijs. Normaal gezien zou de Gouden Griffel uitgereikt worden tijdens het Kinderboekenbal, maar dat ging niet door omwille van corona. Het NOS-Jeugdjournaal verraste Bette Westera daarom in haar eigen huis.
Westera en Weve kregen lof voor de manier waarop ze in poëtische woorden en beelden allerlei gevoelens en ervaringen rond ‘uit elkaar gaan’ wisten weer te geven.

Het Gouden Penseel ging naar Hup Herman! (Uitgeverij Gottmer), geschreven en geïllustreerd door Yvonne Jagtenberg. Vorig jaar won ze deze prijs trouwens ook met haar boek Mijn wonderlijke oom. Hup Herman! Gaat over een hangbuikzwijn dat zich ergert aan de haan en de kippen die overal de beste of eerste in willen zijn. Maar voor hij het goed en wel beseft, doet hij mee aan een race. In dit prentenboek voor kleuters brengt Jagtenberg op een erg originele manier over hoe belangrijk het is om jezelf niet voorbij te hollen.

UIT ELKAAR – uit het juryrapport:
‘Westera trekt sneller kloppende harten in deze bundel vol overtuiging en met indrukwekkende precisie uit elkaar. Dat resulteert i
n humor, waarbij de donkerste hoeken belicht worden en tevens de nuchtere kanten verkend worden. Tussen die uitersten door beweegt en schuurt het. De tekeningen, de versplinterde weergave van woorden, de textuur en de bladspiegel maken er een compleet kunstwerk van. De Japans gebonden bladzijden geven ten slotte een voelbare spanning: met het uit elkaar gaan maak je iets los.’

HUP HERMAN – uit het juryrapport:
‘Tekst en beeld zijn ontsproten aan dezelfde hand en dat is te merken, ze vormen een knappe eenheid. Een jaar na haar met goud bekroonde Mijn wonderlijke oom verrast Jagtenberg opnieuw met een swingend, bijna ‘jazzy’ prentenboek van geheel eigen makelij. Alles bij elkaar is Hup Herman! een meer dan geslaagd en sympathiek prentenboek met een adembenemende hoofdfiguur wiens emoties (verwarring, tevredenheid, vastberadenheid, vermoeidheid) treffend zijn uitgebeeld. Een boek dat zich steeds weer laat voorlezen en ook de volwassen lezer een uitermate goed gevoel oplevert.’

Lopon2

Boek ‘Volop taal’

Publicaties/boeken
Klik op de illustratie voor een video-impressie

Volop Taal  – Didactiek Nederlands voor het lager onderwijs is afgelopen september verschenen bij academische uitgeverij Owl Press, onderdeel van Uitgeverij Borgerhoff-Lamberigts (440 p, soft cover, ISBN 9789463931977, €40,–)

Zeventien Vlaamse lerarenopleiders werkten aan het boek mee: Mariet Schiepers, Pandora Versteden, Jozefien Loman, Ine Callebaut, Brenda Froyen, Jona Hebbrecht, Hilde Imberechts, Els Moonen, Els Ringoet, Elena Schutjes, Saskia Timmermans, Christel Truyts, Jan T’ Sas, Tinneke van Bergen, Anouk Vanherf, Tine van Houtven, Iris Vansteelandt. Een prachtige uitgave met cover en Illustraties van Tom Schoonooghe.

Dit handboek kiest voluit voor functioneel, ambitieus, geïntegreerd en eigentijds taalonderwijs Nederlands. Wetenschappelijke inzichten over hedendaags, uitdagend en taalkrachtig onderwijs wordt vertaald in zeven didactische principes. Die vormen de rode draad van het boek en worden uitgewerkt in praktijkverhalen/toepassingen
Aan de hand van zes kijkwijzers kun je kritisch naar je eigen lesvoorbereiding en onderwijsaanpak kijken. Kortom, Volop Taal is een must-read voor elke (toekomstige) leraar en lerarenopleider die vol wil inzetten op taal in de lagere school!


Voor informatie en bestellen: zie de website van de uitgever