Inleiding
In de voorgaande afleveringen van de masterclass is onderzoek
gepresenteerd op
het gebied van taaldidactiek in het primair onderwijs,
zoals vroege woordenschat en het eerste Nederlands bij
tweedetaalleerders, leesbevordering voor leerlingen in het
basisonderwijs en de relatie tussen mondeling taalaanbod en
woordenschatverwerving en in 2005 had schrijfvaardigheid als
onderwerp.
De praktijk van de
lerarenopleiding
In de masterclass van dit jaar richten we onze blik op de
praktijk van de leraren-
opleiding zelf. Daar is alle reden toe. De
opleidingen zijn sterk in beweging. Er is op veel plaatsen een begin
gemaakt met competentiegericht opleiden, hetgeen gevolgen heeft voor de
inhouden en de opleidingsdidactiek. En in samenhang hiermee is er vanuit
ons eigen vakgebied werk gemaakt van het ontwikkelen van een taalbeleid
voor de opleidingen. Op de netwerkbijeenkomst van 14 maart 2006 is daar
uitvoerig aandacht aan besteed. In al deze turbulente ontwikkelingen is
het goed eens stil te staan bij de vraag hoe onze opleidingspraktijk er
feitelijk uitziet. Wat voor leeromgeving bieden wij aan onze studenten?
Op welke taalvaardigheden doen we een beroep? Hoe en wat leren studenten
in onze (vernieuwde) lerarenopleiding? Naar dit soort vragen hebben twee
vakcollega's de afgelopen jaren uitvoerig (promotie) onderzoek gedaan.
Over de inhoud, opzet en bevindingen van dat onderzoek doen zij verslag.
Daarna zullen wij gezamenlijk doorpraten over de eventuele consequenties
voor onze eigen opleidingspraktijk. Naar dit soort vragen hebben twee
vakcollega's, Bart van de Leeuw en Ietje Pauw, de afgelopen jaren
uitvoerig (promotie)-onderzoek gedaan. Over de inhoud, opzet en
bevindingen van dat onderzoek doen zij verslag. Daarna zullen wij
gezamenlijk doorpraten over de eventuele consequenties voor onze eigen
opleidings-
praktijk. Wij zijn blij met dat we Ietje Pauw en Bart van der
Leeuw bereid hebben gevonden om aan deze dag mee te werken.
Ietje Pauw:
Promotieonderzoek naar het reflecteren van pabo-studenten
Ietje Pauw is docent Nederlands/Taaldidactiek aan de Katholieke Pabo
Zwolle. In haar promotieonderzoek aan de Letterenfaculteit van de
Universiteit Utrecht neemt zij het reflecteren van pabostudenten onder
de loep. Ze heeft reflectieverslagen van 35 studenten onderzocht en legt
de geringe mate van reflectie bloot aan de hand van een retorisch
analysemodel. Ze ontwikkelt een didactiek van het reflecteren met als
uitgangspunten: reflecteren is vertellen en reflecteren is nadenken. Een
didactiek van het reflecteren heeft als basis het vertellen, maar moet
ook oefenen in het leggen van verbanden. Van dat proces moet dan een
mooi verhaal gemaakt worden dat vorm krijgt in een reflectieverslag. Het
ideaal is te komen tot een narratief essay waarin een aan de praktijk
van het lesgeven ontleende gebeurtenis in een breder perspectief
geplaatst wordt. Een breder perspectief in die zin dat de gebeurtenis
gezien wordt vanuit het wereldbeeld (waaronder ook beschouwingen over
lesgeven), maar ook in de zin van voortzetting of verandering van de
lespraktijk. Het ontwerp daarvan is ook weer een verhaal: een plan of
scenario voor toekomstige gebeurtenissen. Na een korte cursus schrijven
studenten (de onderzoeksgroep) retorische reflectieverslagen. Deze
verslagen bevatten meer reflexieve momenten. Ietje Pauw geeft in grote
lijnen een curriculum schriftelijk reflecteren waarin ze haar
aanbevelingen verwerkt. Daarnaast presenteert ze een model voor het
beoordelen van reflectieverslagen voor docenten.
Bart van der Leeuw:
Promotieonderzoek naar schrijftaken van pabo-studenten Bart van der
Leeuw is docent Nederlands/Taaldidactiek aan de Fontys Pabo Den Bosch.
Ook hij deed een promotieonderzoek aan de Letterenfaculteit in
Utrecht.
Het onderwerp van zijn studie zijn de schrijftaken die studenten in het
kader van hun opleiding tot leraar basisonderwijs uitvoeren, zoals de
lesvoorbereiding, de stagereflectie en het betoog over een pedagogische
kwestie. Dit etnografisch onderzoek beschrijft gedetailleerd hoe
pabodocenten een sociaal-constructivis- tische onderwijsvisie in hun
opleiding gestalte proberen te geven met behulp van schrijftaken. Een
twintigtal studenten is gevolgd bij het uitvoeren van die
schrijftaken.Tevens zijn de door hen geschreven teksten geanalyseerd. De
analyse van zowel het schrijfproces als van de geschreven teksten levert
inzicht in de rol van schrijven in het leerproces van pabostudenten. Het
onderzoek laat onder andere zien dat er op de werkvloer van de
lerarenopleiding nog allerminst sprake is van nieuwe vormen van
(competentiegericht) leren. Uit de wijze waarop zowel docenten als
studenten de onderzochte schrijftaken hanteren blijkt dat een
traditionele vorm van kennisoverdracht de boventoon voert.
Voor
eerder masterclasses: zie historie
